Παρασκευή, 1 Δεκεμβρίου 2017

«Μαθαίνοντας Επιστήμη μέσα από το Θέατρο»

 www.lstt.eu


Υπό την αιγίδα της Γενικής Διεύθυνσης Σπουδών Α/βάθμιας και Β/βάθμιας Εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων το «Μαθαίνοντας Επιστήμη μέσα από το Θέατρο»
 

Για 4η συνεχόμενη χρονιά η  Γενική Διεύθυνση Σπουδών Α/βάθμιας και Β/βάθμιας Εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας, Έρευνας & Θρησκευμάτων θέτει υπό την αιγίδα της την πρωτοποριακή εκπαιδευτική δράση «Μαθαίνοντας επιστήμη μέσα από το θέατρο» η οποία επιστρατεύει την τέχνη για την διδασκαλία των θετικών επιστημών στα σχολεία.
Μαθητές και εκπαιδευτικοί εξερευνούν από κοινού επιστημονικές έννοιες από το αναλυτικό πρόγραμμα των μαθημάτων τους και γίνονται συν-δημιουργοί θεατρικών παραστάσεων με θέμα τους την επιστήμη!

Διασκεδαστικές αλλά συνάμα και επιμορφωτικές οι θεατρικές παραστάσεις των παιδιών κάθε χρονιά αφήνουν τις καλύτερες εντυπώσεις σε κοινό και συμμετέχοντες (δείτε εδώ τις θεατρικές παραστάσεις των προηγούμενων διοργανώσεων).
Στόχος της δράσης «Μαθαίνοντας Επιστήμη μέσα από το Θέατρο» είναι να φέρει κοντά την εκπαιδευτική κοινότητα με επιστήμονες και καλλιτέχνες αλλά και την τοπική κοινωνία, να ενισχύσει το ενδιαφέρον των μαθητών για την επιστήμη, να δημιουργήσει εκπαιδευτικές κοινότητες για την ανταλλαγή απόψεων, υλικού και καλών πρακτικών σχετικά με τη διδασκαλία των θετικών επιστημών και εν τέλει να κάνει πιο ευχάριστη και δημιουργική τη διαδικασία της μάθησης. Απώτερος σκοπός είναι να συμβάλει στην δημιουργία ενός σχολείου ανοιχτού στην κοινωνία που θα λειτουργεί ως κεντρικό σημείο ανάπτυξης, καινοτομίας και  δημιουργικότητας. 

Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε την ιστοσελίδα της δράσης: www.lstt.eu

Υποβάλλετε άμεσα τη συμμετοχή σας στη δράση  εδώ

Για περισσότερες πληροφορίες και διευκρινίσεις, μπορείτε να επικοινωνείτε τηλεφωνικά στο 2109231955 και στο email info@scienceview.gr

Παρασκευή, 6 Οκτωβρίου 2017

Ρυθμίζεται νομοθετικά η διδακτική και παιδαγωγική επάρκεια

Η πρόταση του ΙΕΠ
 Με νομοθετική ρύθμιση στο Σχέδιο Νόμου για το  Εθνικό Σύστημα Επιμόρφωσης  εισάγει ο υπουργός Παιδείας Κ. Γαβρόγλου το νέο πλαίσιο διδακτικής και παιδαγωγικής επάρκειας όλων των εκπαιδευτικών.
Το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής κατέθεσε στον υπουργό Παιδείας εισήγηση η οποία προβλέπει τα εξής:
ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΑΡΚΕΙΑ
Απαραίτητοι όροι για την αρχική εκπαίδευση των εκπαιδευτικών σε σχέση με τις ανάγκες του σημερινού (δευτεροβάθμιου) σχολείου είναι οι εξής:
1. Ουσιαστική γνώση του επιστημονικού αντικειμένου που καλείται ο/η εκπαιδευτικός να διδάξει, καθώς και εφάμιλλη ικανότητα διδασκαλίας των αντικειμένων της συνολικής επιστημονικής περιοχής στην οποία εντάσσεται η εξειδίκευσή του (π.χ. Χημικός να μπορεί να διδάξει όλες τις Φυσικές Επιστήμες).
2. Ουσιαστική παιδαγωγική και ψυχο-παιδαγωγική εκπαίδευση ώστε ο/η εκπαιδευτικός να μπορεί ν’ αντιμετωπίσει προβλήματα πραγματικής σημερινής τάξης (από ζητήματα -πολιτισμικά και μαθησιακά - διαφοροποιημένων ειδικών αναγκών έως ζητήματα σχετικά με το ρατσισμό και το bullying), προβλήματα ένταξης, προβλήματα εφηβείας και προβλήματα δυναμικής ομάδας και να μπορεί να στηρίζει μαθητές και μαθήτριες συμβουλευτικά και ψυχολογικά.
3. Εμπεριστατωμένη και δοκιμασμένη ικανότητα διδασκαλίας του επιστημονικού πεδίου που αναλαμβάνει ο/η εκπαιδευτικός, με πρακτική γνώση των ζητημάτων που θέτει η γενική και κυρίως η ειδική διδακτική συγκεκριμένων επιστημονικών κλάδων.
4. Αληθινή πρακτική άσκηση, δηλαδή δια ζώσης εντός της σχολικής τάξης, επιβλεπόμενη από ειδικό σε συνδυασμό με μικροδιδασκαλίες, εφαρμογή Προγραμμάτων Σπουδών και ανάπτυξη εκπαιδευτικού υλικού – και μάλιστα με χρονική διάρκεια που να επιτρέπει βελτίωση και εμβάθυνση της διδακτικής εμπειρίας.
5. Με τα σημερινά δεδομένα τα παραπάνω προσφέρονται - και μάλιστα ούτε εκεί πλήρως (σπανίως είναι δυνατή η πρακτική άσκηση)― μόνο από τα παιδαγωγικά τμήματα. Σε ελάχιστες περιπτώσεις (άλλων «καθηγητικών» τμημάτων) παρέχεται εκπαίδευση στη διδακτική του αντικειμένου. Και αυτή συνήθως δεν είναι υποχρεωτική ή καλύπτεται μόνο τύποις.
ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΠΟΚΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ
  • Τα μαθήματα του Ειδικού Αντικειμένου και της γενικότερης γνωστικής περιοχής που καλούνται να κατέχουν οι απόφοιτοι ώστε να μπορούν να διδάξουν ενότητες μαθημάτων στο σχολείο (π.χ. Φυσικές Επιστήμες και όχι μόνο Φυσική) παρέχονται (1) από τα Πανεπιστημιακά Τμήματα και (2) τις Σχολές (κυρίως για τα μαθήματα των άλλων αντικειμένων της ενότητας, π.χ. όλα τα μαθήματα των Φυσικών Επιστημών) κατά τη διάρκεια των προπτυχιακών σπουδών - ως μαθήματα υποχρεωτικά, επιλογής ή και εκτός προγράμματος πτυχίου.
  • Τα μαθήματα παιδαγωγικού και διδακτικού χαρακτήρα προσφέρονται ή (1) από τα Τμήματα Προπτυχιακών Σπουδών (όπου αυτό είναι δυνατό) ή κυρίως (2) από: (α) την προς ίδρυση ειδική Δομή υπό την ευθύνη της Συγκλήτου ή (β) το ειδικό Τμήμα Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης εντός των Σχολών στις οποίες εντάσσονται τα Παιδαγωγικά Τμήματα. Το Υπουργείο Παιδείας ορίζει, όπως ενδεικτικά φαίνεται στον παρακάτω πίνακα, τα μαθήματα και τις αντίστοιχες διδακτικές μονάδες για αυτό το μέρος των σπουδών.
  • Το δεσμευτικό πλαίσιο Προγράμματος Σπουδών για τα παραπάνω μαθήματα παιδαγωγικού και διδακτικού χαρακτήρα (με τους στόχους και τον κορμό περιεχομένου τους) διαμορφώνεται από το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής, το οποίο για το σκοπό αυτό συνεργάζεται με εκπροσώπους της πανεπιστημιακής κοινότητας.
  • Το σύνολο των γνώσεων των σχετικών με το επιστημονικό αντικείμενο, τη γενικότερη επιστημονική ενότητα, την παιδαγωγική, διδακτική και εκπαιδευτική ικανότητα πιστοποιείται, βάσει ελέγχου των μαθημάτων που έχει επιτυχώς παρακολουθήσει κάθε φοιτητής και φοιτήτρια, από την παραπάνω ειδική Δομή ή το ειδικό Τμήμα Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, τα οποία παρέχουν και το αντίστοιχο πιστοποιητικό. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να ζητήσουν τον έλεγχο και την πιστοποίηση αυτή με την ολοκλήρωση των προπτυχιακών ή κατά τη διάρκεια των μεταπτυχιακών τους σπουδών ή και μετά το πέρας των σπουδών τους. Σε περίπτωση διαπίστωσης κενών σε σχέση με τα προβλεπόμενα μαθήματα, οι αιτούντες μπορούν να τα συμπληρώσουν παρακολουθώντας στα αντίστοιχα μαθήματα εντός της Δομής ή του Τμήματος και εξεταζόμενοι σε αυτά.
  • Οι κάτοχοι της παραπάνω πιστοποίησης μπορούν:
α) να λάβουν μέρος στους εκάστοτε διαγωνισμούς του ΑΣΕΠ για την πρόσληψη στο δημόσιο σχολείο,
β) να προσληφθούν και να εργαστούν ως εκπαιδευτικοί από ιδιωτικούς φορείς,
γ) να αξιοποιήσουν το πιστοποιητικό διδακτικής επάρκειας για τη συνεργασία τους με φορείς μη τυπικής και άτυπης εκπαίδευσης.
  • Επιτυχόντες του ΑΣΕΠ που καλούνται από το Υπουργείο Παιδείας να αναλάβουν εκπαιδευτική υπηρεσία συμμετέχουν υποχρεωτικά σε διαδικασίες εισαγωγικής επιμόρφωσης κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους υπηρεσίας τους. Αυτό σημαίνει: α) θεσμό μέντορα και στήριξη, β) αξιοποίηση του κενού από μαθήματα διαστήματος κατά την έναρξη του σχολικού έτους, γ) μειωμένο διδακτικό ωράριο για τους προσληφθέντες, καθώς και δ) αξιολόγησή τους μετά το τέλος του πρώτου έτους.
ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ
• Το Ε.Κ. Πανεπιστήμιο Αθηνών αναλαμβάνει, μέσω της ειδικής Δομής ή του ειδικού Τμήματος, την παροχή της επάρκειας προς τους φοιτητές των άλλων Πανεπιστημίων της Αττικής. Αντιστοίχως το Πανεπιστήμιο Πατρών τους φοιτητές του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων τους φοιτητές και του Ιονίου Πανεπιστημίου. Τα Πανεπιστήμια αυτά μπορούν, σε σύμπραξη, να δημιουργούν αντίστοιχες Δομές ή Τμήματα στην έδρα των Πανεπιστημίων που δεν διαθέτουν Παιδαγωγικά Τμήματα. Οι απόφοιτοι (προπτυχιακών και μεταπτυχιακών προγραμμάτων - ελληνικών και αναγνωρισμένων ιδρυμάτων της αλλοδαπής) μπορούν ελεύθερα να επιλέξουν σε ποιο Πανεπιστήμιο καταθέτουν αίτηση απόκτησης της επάρκειας και να παρακολουθήσουν εκεί τα τυχόν αναγκαία συμπληρωματικά μαθήματα.
• Διατηρούνται (μόνο) τα παιδαγωγικού χαρακτήρα Τμήματα της ΑΣΠΑΙΤΕ και αναμορφώνονται σε Παιδαγωγικά Τμήματα Τεχνικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης για την παροχή διδακτικής επάρκειας σε αποφοίτους ΤΕΙ και Πολυτεχνείου.
• Εξαιτίας του μεγάλου αριθμού των φοιτητών και αποφοίτων Τμημάτων που δεν μπορούν να αναλάβουν την εκπαίδευση στα αντικείμενα παιδαγωγικού και διδακτικού χαρακτήρα, οι ειδικές Δομές ή τα ειδικά Τμήματα μπορούν να εφαρμόσουν ειδικά κριτήρια προτεραιότητας ή και επιλογής. Ενδεχόμενο παράβολο τελών εγγραφής θα πρέπει οπωσδήποτε να διατηρείται σε χαμηλό ύψος.
https://www.esos.gr/arthra/53216/rythmizetai-nomothetika-i-didaktiki-kai-paidagogiki-eparkeia

Τρίτη, 12 Σεπτεμβρίου 2017

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΝΕΑ Ποια μουσική διεγείρει την πρωτότυπη σκέψη

Μουσική που διεγείρει την σκέψη
Πρόσφατες έρευνες έδειξαν ότι όταν αντιμετωπίζουμε ένα μη κοινότοπο πρόβλημα, η λύση του οποίου απαιτεί από εμάς ένα άλμα δημιουργικότητας, το να ακούμε μια ευχάριστη και συναισθηματικά διεγερτική μουσική μάς βοηθά αποφασιστικά στην εξεύρεση της λύσης. Οταν λοιπόν ακούμε ένα ορισμένο είδος μουσικής ενώ σκεφτόμαστε ένα δυσεπίλυτο πρόβλημα, είναι σαφώς πιο παραγωγικό από το να δουλεύουμε στη σιωπή.
Στο συμπέρασμα αυτό κατέληξαν δύο ερευνητικές ομάδες, που εργάζονταν η μία στην Ολλανδία στο Radbound University και η άλλη στην Αυστραλία στο University of Technology Sydney, και πριν από λίγες ημέρες δημοσίευσαν από κοινού τα αποτελέσματα αυτής της συνεργασίας στο περιοδικό «PLOS One».
Στον πολύπλοκο και διαρκώς μεταβαλλόμενο κόσμο όπου ζούμε, η ικανότητα να βρίσκουμε εγκαίρως πρωτότυπες λύσεις αποτελεί ίσως μία από τις περισσότερο αναγνωρισμένες νοητικές αρετές, μια νοητική ικανότητα που συχνά απαιτείται και στον χώρο εργασίας. Διόλου περίεργο λοιπόν ότι εδώ και χρόνια ειδικοί επιστήμονες μελετούν τις εξωτερικές και εσωτερικές συνθήκες που διεγείρουν ή ενισχύουν αυτή την ικανότητα.
Από καιρό υπήρχαν ενδείξεις ότι η μουσική σχετίζεται στενά και επηρεάζει τη δημιουργική σκέψη, όμως μέχρι πρόσφατα δεν γνωρίζαμε ποιο είδος μουσικής και σε ποιες περιπτώσεις ασκεί την ευεργετική δράση της. Προσπαθώντας να απαντήσουν σε αυτά τα ερωτήματα οι διευθυντές των δύο ερευνητικών ομάδων, ο Simone Ritter της ολλανδικής και ο Sam Ferguson της αυστραλιανής, έθεσαν σε 155 εθελοντές μια σειρά από προβλήματα, ενώ λίγο πριν και κατά τη διάρκεια του πειράματος τους έβαζαν να ακούνε διαφορετικά είδη κλασικής μουσικής.
Με άλλα λόγια, παρατηρούσαν πώς τα διάφορα είδη σύνθετης μουσικής επηρεάζουν την ικανότητα των εθελοντών να ανακαλύπτουν δημιουργικές λύσεις στα προβλήματα που έπρεπε να επιλύσουν.

Αποκλίνουσα δημιουργικότητα

Στο ερώτημα πώς ενώνονται με τέσσερις διαδοχικές ευθείες οι εννέα κουκίδες κάτω η λύση βρίσκεται δεξιάΣτο ερώτημα πώς ενώνονται με τέσσερις διαδοχικές ευθείες οι εννέα κουκίδες η λύση βρίσκεται δεξιά | 
Αξίζει να σημειωθεί ότι αυτά τα πειράματα διερευνούσαν ένα ιδιαίτερο είδος δημιουργικότητας, το οποίο η σύγχρονη ψυχολογία περιγράφει ως «αποκλίνουσα σκέψη», δηλαδή τη δημιουργική ικανότητα ορισμένων ανθρώπων να επινοούν διαφορετικές λύσεις σε ένα πρόβλημα (αποκλίνουσα σκέψη), όταν οι περισσότεροι άνθρωποι αναζητούν μία και μοναδική λύση για το ίδιο πρόβλημα (συγκλίνουσα σκέψη). Εστίαζαν συνεπώς στο ποια διαφορετικά είδη κλασικής μουσικής επηρεάζουν, άλλοτε θετικά και άλλοτε αρνητικά, την αποκλίνουσα σκέψη, δηλαδή το είδος της δημιουργικής σκέψης που απαιτείται συχνότερα για την επίλυση προβλημάτων στις τέχνες και τις επιστήμες!
Για παράδειγμα όταν έθεταν στους εθελοντές «το πρόβλημα των εννέα σημείων», να συνδέσουν δηλαδή με τέσσερις μόνο διαδοχικές ευθείες γραμμές τα εννέα σημεία που βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο (βλ. σχετική εικόνα), διαπίστωσαν ότι οι εθελοντές που άκουγαν ευχάριστες αρμονικές συνθέσεις (π.χ. την «Ανοιξη» από τις «Τέσσερις εποχές» του Βιβάλντι) επιδείκνύαν μεγαλύτερη αποκλίνουσα δημιουργικότητα και οδηγούνται ευκολότερα στη λύση του προβλήματος.
Σε αυτό το συμπέρασμα κατέληξαν χωρίζοντας τους 155 εθελοντές σε πέντε ομάδες που έπρεπε να λύσουν το ίδιο πρόβλημα. Κάθε μία από τις τέσσερις ομάδες, την ώρα που προσπαθούσε να λύσει ένα πρόβλημα, άκουγε διαφορετικά είδη κλασικής μουσικής (π.χ. ηρωική, ευχάριστα αρμονική, καταθλιπτική, αγχωτική κ.ο.κ.), ενώ η πέμπτη ομάδα χρησίμευε ως η «ομάδα ελέγχου» που δεν άκουγε καθόλου μουσική προσπαθώντας να λύσει το πρόβλημα.
Διαπίστωσαν λοιπόν ότι από τα μουσικά κομμάτια, τα οποία είχαν ταξινομηθεί σε κατηγορίες ανάλογα με το συναισθηματικό τους περιεχόμενο αλλά και τη διεγερτική τους δράση, μόνο τα ευχάριστα μελωδικά κομμάτια ασκούσαν κατά κανόνα μια «θετική διεγερτική δράση», ενίσχυαν δηλαδή την ικανότητα των εθελοντών να επιδεικνύουν αποκλίνουσα δημιουργικότητα.

http://www.efsyn.gr/arthro/poia-moysiki-diegeirei-tin-prototypi-skepsi

Πέμπτη, 31 Αυγούστου 2017

Οι Δημιουργικές Εργασίες στο Λύκειο


Ο ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΤΟΥ ΙΕΠ

http://iep.edu.gr/el/component/k2/content/37-synthetikes-ergasies

Λαμβάνοντας υπόψη την έκθεση που κατέθεσε το ΙΕΠ, μετά την ανατροφοδότηση που έλαβε από αντιπροσωπευτικό δείγμα Γενικών Λυκείων και τις προτάσεις των εκπαιδευτικών σχετικά με την υλοποίηση των δημιουργικών εργασιών το σχ. έτος 2016-17, το ΥΠΠΕΘ κρίνει αναγκαία την αναμόρφωση της διαδικασίας εκπόνησής τους και την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών που υπηρετούν σε Γενικά Λύκεια σχετικά με αυτή. 
Στόχος είναι να ενημερωθούν οι εκπαιδευτικοί για το θεωρητικό πλαίσιο των εργασιών και να συμμετάσχουν σε εργαστήρια παραδειγματικού σχεδιασμού της θεματολογίας τους και της διαδικασίας εκπόνησης και αξιολόγησής τους, προκειμένου να υποστηριχθούν για την αποδοτικότερη αξιοποίησή τους στην εκπαιδευτική διαδικασία. 
Η επιμόρφωση αυτή θα έχει διάρκεια μία ημέρα για κάθε εκπαιδευτικό (με κυλιόμενο πρόγραμμα ανά νομό και ειδικότητα) και θα απευθύνεται σε όλους/ες τους/τις υπηρετούντες/ούσες σε ΓΕΛ εκπαιδευτικούς.

Οι Δημιουργικές Εργασίες που καλούνται να εκπονήσουν οι μαθητές και μαθήτριες στο Λύκειο συνδέονται αναπόσπαστα με την έννοια της δημιουργικότητας. 
Ζητούμενο δεν είναι να αναλάβουν για μια ακόμα φορά άλλη μια εργασία εγκυκλοπαιδικού χαρακτήρα συσσωρεύοντας
και παραθέτοντας πληροφορίες από διάφορες πηγές, ακόμα κι αν χρειαστεί να τις επεξεργαστούν ως ένα βαθμό, να τις ανασυντάξουν και τις αναπλαισιώσουν για να τις παρουσιάσουν, αλλά αυτό που επιδιώκεται είναι να εργαστούν με δημιουργικό τρόπο.

Βρείτε ΕΔΩ όλα τα σχετικά αρχεία.

Δευτέρα, 14 Αυγούστου 2017

Ο αμαρτωλός ηλιοκεντρισμός ΔΙΟΝΥΣΗΣ Π. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ*

Ο Μπρούνο άρχισε να κλονίζει την ευαίσθητη δομή της αρχαίας κρυστάλλινης σφαίρας των άστρων που μέχρι τότε περιέκλειε ασφυκτικά τα όρια του σύμπαντος γύρω από τη Γη μας.
Σε μια πρόσφατη επίσκεψή μου στη Σάμο, το πανέμορφο νησί του Πυθαγόρα, του Επίκουρου και του Αρίσταρχου, η συζήτηση με τους εκεί φίλους μου οδήγησε αναπόφευκτα και στο θέμα του ηλιοκεντρικού συστήματος. Δυστυχώς σήμερα δεν έχουμε παρά μία απλή μόνον περιγραφή του Αριστάρχειου συστήματος όπως αναφέρεται από τον Αρχιμήδη στον «Ψαμμίτη»: «Αρίσταρχος ο Σάμιος υποτίθεται γαρ τα μεν απλανέα των άστρων και τον Αλιον μένειν ακίνητον, ταν δε Γαν περιφέρεσθαι περί τον Αλιον κατά κύκλου περιφέρειαν». Δηλαδή, η Γη δεν είναι το κέντρο του κόσμου, όπως το ’θελαν οι κάτοικοί της, αλλά μια μηδαμινή σφαίρα που περιφέρεται γύρω από τον Ηλιο.
Κι όμως η θαυμάσια και απλή αυτή εξήγηση παραμερίστηκε τότε γιατί δεν συμφωνούσε με την καθημερινή λογική ενός γεωκεντρικού συστήματος. Στη συζήτηση μάλιστα που είχαμε στη Σάμο καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι οι ιδεοληψίες που είναι διάχυτες στο ευρύ κοινό είναι όντως τόσο πανίσχυρες ώστε πολύ δύσκολα καταπολεμούνται. Στην περίπτωση του γεωκεντρισμού άλλωστε πολλοί είναι αυτοί που αισθάνονται απόλυτα ικανοποιημένοι με την άποψη ότι η Γη παρουσιάζεται ως το κεντρικό και το πιο σπουδαίο σημείο του σύμπαντος. Κι έτσι επί 1.800 χρόνια όσοι διαφωνούσαν και πίστευαν στην «αμαρτωλή» περιφορά της Γης γύρω από τον Ηλιο, καίγονταν ζωντανοί στη φωτιά της κάθαρσης.
Ενας από τους πρωτοπόρους της νέας αφύπνισης ήταν χωρίς αμφιβολία ο Giordanno Bruno. Ο Μπρούνο ήταν επηρεασμένος από το ηλιοκεντρικό σύστημα του Αρίσταρχου και του Κοπέρνικου, αλλά θεωρούσε ότι ο Κοπέρνικος δεν είχε προχωρήσει αρκετά. Γιατί το γεγονός ότι τα άστρα φαίνονταν ακίνητα ενώ οι πλανήτες και η Γη κινούνταν, σήμαινε γι’ αυτόν ότι τα άστρα ήταν εκατοντάδες ή και χιλιάδες φορές πιο μακριά από τους πλανήτες. Και για να είναι ορατά σε τέτοιες αποστάσεις θα ’πρεπε να είναι αφάνταστα λαμπερά. Τόσο λαμπερά όσο και ο Ηλιος. Ετσι τώρα, όχι μόνο η Γη είχε υποβαθμιστεί στο επίπεδο ενός απλού πλανήτη, αλλά και ο ίδιος ο Ηλιος δεν ήταν παρά ένα λίγο πολύ κοινό άστρο. Κι έτσι ο Μπρούνο άρχισε να κλονίζει την ευαίσθητη δομή της αρχαίας κρυστάλλινης σφαίρας των άστρων που μέχρι τότε περιέκλειε ασφυκτικά τα όρια του σύμπαντος γύρω από τη Γη μας.
Οπως θα έκανε ο Γαλιλαίος αργότερα, ο Μπρούνο διατύπωσε τις ιδέες του μ’ έναν διάλογο μεταξύ δύο ατόμων με διαφορετικές απόψεις. «Πώς είναι δυνατόν να είναι το σύμπαν άπειρο;» ρωτούσε ο ένας από τους δύο χαρακτήρες του Μπρούνο. «Πώς είναι δυνατόν να είναι το σύμπαν πεπερασμένο;» αντέτεινε ο άλλος χαρακτήρας του. Κι ο Μπρούνο μέσα από τους χαρακτήρες του διαλόγου του συνέχιζε: «Ο άνθρωπος δεν μπορεί να αντιληφθεί την έννοια του απείρου. Καμιά από τις αισθήσεις του δεν τον βοηθάει. Οποιος όμως αρνηθεί τα φαινόμενα που δεν μπορεί να καταλάβει, τότε πρέπει να αρνηθεί και την ίδια του την ύπαρξη. Αν ο κόσμος είναι πεπερασμένος και αν δεν υπάρχει τίποτα πέρα απ’ αυτόν, σας ερωτώ: Πού είναι ο κόσμος; Πού είναι το σύμπαν; Μου φαίνεται αστείο να παραδεχτώ ότι δεν υπάρχει τίποτα πέρα από τους ουρανούς».
Για τις ανορθόδοξες αυτές απόψεις του ο Τζιορντάνο Μπρούνο παραδόθηκε στους ιεροεξεταστές, και κάηκε ζωντανός, στη Ρώμη του 1600 μ.Χ. Λίγο καιρό πριν πεθάνει πάνω στην «καθαρτήρια» φωτιά της Ιεράς Εξέτασης, ο Τζιορντάνο Μπρούνο απευθυνόμενος στους επιστήμονες του μέλλοντος έγραφε: «Ανοίξτε μας διάπλατα την πόρτα έτσι ώστε να μπορέσουμε να κοιτάξουμε ξεκάθαρα το αμέτρητο αστρικό σύμπαν... Δείξτε μας όλους αυτούς τους άλλους κόσμους και ανοίξτε μας τους νέους ορίζοντες... Αποδείξτε μας πώς οι κινήσεις όλων αυτών των κόσμων δημιουργούνται από απλές φυσικές δυνάμεις... Διδάξτε μας μια πλατύτερη γνώση της Φύσης».
Δέκα χρόνια μετά την εκτέλεση του Μπρούνο, ένας άλλος Ιταλός, ο Galileo Galilei χρησιμοποίησε το πρώτο του τηλεσκόπιο για να συλλέξει έναν τεράστιο αριθμό πληροφοριών υπέρ του ηλιοκεντρισμού. Κι όπως ήταν φυσικό το κατεστημένο της εποχής για μιαν ακόμη φορά δεν μπόρεσε να ανεχθεί τις νέες ανακαλύψεις. Ο Γαλιλαίος καταδιώχτηκε και με την απειλή βασανιστηρίων αναγκάστηκε να απαρνηθεί τις ιδέες του και να περάσει το υπόλοιπο της ζωής του υπό κράτηση στο σπίτι του. Οι νέες όμως ιδέες διαδόθηκαν παντού σαν πυρκαγιά. Και στο τέλος ακόμη και το κατεστημένο κατάλαβε ότι ούτε οι αφορισμοί, ούτε το κάψιμο των βιβλίων, ούτε οι απειλές, ούτε οι εκτελέσεις μπορούσαν να σταματήσουν το ξάπλωμα των νέων γνώσεων.
* Ο κ. Διονύσης Π. Σιμόπουλος είναι επίτιμος διευθυντής του Ευγενιδείου Πλανηταρίου.